Wyprowadzenie nowej odmiany rośliny rolniczej, charakteryzującej się określonymi cechami (np. plenność, mrozoodporność, wytrzymałość na niedobór wody), które odróżniają ją od innych odmian w obrębie tego samego gatunku, wymaga ogromnych nakładów finansowych oraz wielu lat pracy.

Podczas prac nad nową odmianą niezbędny jest dostęp do zasobów genetycznych roślin oraz do specjalistycznych technologii, jak np. hodowla tkankowa lub kultury in vitro. Hodowca musi posiadać również odpowiednie wyposażenie techniczne i laboratoryjne oraz zatrudniać wysoko wykwalifikowaną kadrę pracowniczą.

Hodowla twórcza odmiany zazwyczaj trwa ok. 10 lat. Dodatkowe 2-3 lata zajmują urzędowe badania, konieczne podczas procedury rejestracji odmiany. Dopiero gdy odmiana zostanie zarejestrowana, może rozpocząć się produkcja nasion komercyjnych, która trwa kolejne 2 lata.

Wyhodowanie jednej odmiany wymaga inwestycji w kwocie ok. 1 mln EUR. Wg danych organizacji Euroseeds, hodowcy inwestują w rozwój nowych odmian do 20% swoich rocznych obrotów – znacznie więcej niż firmy funkcjonujące w innych branżach.

Aby odzyskać nakłady poniesione na dotychczasowe prace nad odmianami i móc inwestować w tworzenie nowych odmian, hodowca może objąć odmianę ochroną wyłącznego prawa, czyli ochroną swojej własności intelektualnej.

Ochrona wyłącznego prawa zastrzega tylko dla hodowcy możliwość wytwarzania, rozmnażania, przygotowywania do rozmnażania, oferowania do sprzedaży, sprzedawania lub zbywania w inny sposób, eksportowania, importowania i przechowywania materiału siewnego danej odmiany chronionej.

Do wykonywania tych działań uprawnia licencja, której hodowca może odpłatnie udzielać innym podmiotom. Osoby lub firmy, które wykonują je bez licencji, działają nielegalnie i naruszają wyłączne prawo, co jest zagrożone sankcjami cywilnoprawnymi i karnymi.

Przepisy krajowe i rozporządzenia wspólnotowe przewidują jednak wyjątek – tzw. odstępstwo rolne, zwane też przywilejem farmerskim. Przywilej ten zezwala rolnikowi na wykorzystanie nasion lub sadzeniaków z własnego zbioru odmiany chronionej wyłącznym prawem do ponownego rozmnożenia na swoich gruntach rolnych. Jedynym warunkiem jest wpłata opłaty na rzecz właściwego hodowcy, w wysokości połowy stawki opłaty licencyjnej. Jeżeli rolnik nie wniesie tej opłaty, również naruszy wyłączne prawo.